Giao siết chặt mẩu than trong túi áo, chờ nó nóng lên báo hết giờ, nhưng nó cứ lạnh tanh, và cái sự lạnh đó làm nó bối rối hơn cả một hiểm nguy.

Con đò của ông lái Đêm đã rời Bến Tý từ lâu, trôi ngược một khúc Sông Thời mà Giao chưa từng qua. Theo lẽ nó biết, giờ Tý phải cạn từ đời nào rồi. Ở Bến Tý, cứ tới lúc này là mẩu than nóng ran, là nó phải cắm đầu chạy về bờ dương kẻo cửa đóng. Vậy mà đêm nay con đò không quay lại. Nó cứ xuôi, chậm rãi, êm ru, đi sâu hơn vào cõi thay vì ngoi ra.

"Ông lái," Giao rốt cuộc phải hỏi, giọng căng. "Giờ Tý cạn rồi phải không? Sao mình không về? Con không thấy mẩu than nóng, nhưng chắc chắn quá giờ rồi. Mình kẹt mất."

Ông lái Đêm, đứng chống sào ở mũi đò, khẽ cười, một tiếng cười hiếm hoi.

"Con vẫn nghĩ như một người khách," ông nói. "Nhưng con không còn là khách nữa, nhóc à. Từ lúc con bước xuống con đò này, con đã thành một kẻ khác."

Ông gác sào, để con đò tự trôi, rồi trỏ tay ra dòng sông đen mênh mông.

"Nhìn đây. Con nhớ ta dạy con đọc con nước ở Bến Tý chứ. Sông Thời chảy vòng, và nó xoay mười hai bến qua trước mặt bờ dương như một cái guồng nước khổng lồ. Mỗi bến chỉ khớp cửa với bờ dương đúng vào chính giờ của nó. Bến Tý khớp lúc chính Tý, nên cửa hoác ra, người trần mới lọt vào được. Hết giờ, guồng xoay bến đi, cửa lệch khỏi bờ dương và đóng lại."

Giao gật chậm. Nó nhớ cái đêm cây nhang tắt, cái khoảnh khắc Bến Tý hiện chồng lên chợ đêm.

"Một người khách," ông lái Đêm nói tiếp, "là kẻ đứng ở bờ dương mà băng ngang qua cái cửa ấy lúc nó khớp. Mà băng ngang thì phải nhanh, phải về trước khi cửa đóng, kẻo bị bến cuốn vào lòng thời gian. Đó là vì sao ở Bến Tý con lúc nào cũng bị khóa trong hai tiếng giờ Tý, đêm nào cũng phải chạy về. Con lội ngang qua sông, nhóc à. Mà kẻ lội ngang thì luôn phải canh con nước."

"Còn bây giờ?" Giao hỏi.

"Bây giờ con không lội ngang nữa. Con lên đò rồi." Ông lái Đêm vỗ nhẹ mạn thuyền. "Con đi dọc theo dòng, đi cùng cái guồng đang xoay, chứ không băng ngang ra bờ dương nữa. Con trôi từ canh này sang canh kia, từ bến này sang bến khác. Con không cần cửa nào khớp bờ dương cả, vì con có định ra bờ dương đâu. Con ở hẳn trong dòng. Nên không giờ nào khóa được con. Con muốn ở một bến bao lâu thì ở. Đó là đặc quyền của kẻ ngồi trên đò của một lái đò."

Giao ngồi lặng, để cái ý ấy ngấm. Cả một cõi vừa rộng ra trước mắt nó. Không còn hai tiếng vội vã. Không còn mẩu than đếm ngược. Nó có thể đi, thật sự đi, khắp cõi.

Nhưng ông lái Đêm chưa nói hết, và cái phần sau làm lòng nó chùng xuống.

"Có điều, không gì cho không, con biết rồi đấy." Giọng ông trầm lại. "Kẻ khách bị khóa giờ, nhưng bù lại nó còn cái neo ở bờ dương. Thân xác nó, nhà nó, người đợi nó, tất cả còn trên bờ. Sợi neo đó kéo nó về mỗi đêm. Còn con, con lên đò là con đã buông neo, rời bờ. Con được tự do trôi khắp cõi, nhưng con không về nhà mỗi đêm được nữa. Và tệ hơn, vì con trôi trong dòng thời gian, khi con ngoi lên bờ dương lại, hai bờ đã lệch nhịp. Con đi một chuyến dài trong đây, có khi bờ dương đã trôi qua mất mấy mùa."

Giao thấy tim mình thắt lại. Nó nghĩ tới con Sen, tới lời hứa "tao về". Tới bà Tư bán bánh cam vừa mới nhớ ra nó. Tới cả cái Bến Cẩm nhỏ bé mà nó vừa mới có được một chỗ trong đó.

"Vậy là con sẽ không gặp lại con Sen được nữa?" nó hỏi khẽ.

"Được chứ. Con vẫn về được. Chỉ là con phải chọn lúc, và phải chịu cái lệch nhịp." Ông lái Đêm nhìn nó, ánh mắt dịu đi. "Con chưa mất con Sen đâu. Con chỉ vừa buông cái neo bờ dương, để đi tìm câu trả lời cho một câu hỏi lớn hơn. Nhưng con còn giữ những cái neo khác. Neo ở trong lòng con."

Giao đưa tay vào túi áo, chạm vào viên sỏi của Mực, cái vỏ ốc của con Sen, gói sỏi của Xóm Bị Quên. Chúng lạnh và chắc trong lòng bàn tay. Neo tình cảm. Những thứ giữ nó là chính nó, dù nó có trôi xa tới đâu.

Bà Đò, ngồi im ở giữa đò suốt nãy giờ, lần đầu lên tiếng, giọng khàn.

"Ta cũng từng là kẻ đi sông," bà nói, mắt nhìn ra dòng nước. "Lâu lắm rồi. Rồi ta buông cả cái nghề, ngoi lên bờ dương, cắm neo lại làm một mụ già chèo đò ngang, thề không xuống dòng nữa. Giờ ta lại xuống. Vì con." Bà quay sang nhìn Giao, và trong mắt bà có cả một nỗi sợ cũ. "Con đi đúng cái con đường mà đời ta đã bỏ chạy khỏi nó. Ta không cản con. Ta chỉ đi cùng con, để lần này không ai phải đi một mình."

Con đò trôi tiếp, và Giao cảm thấy một điều lạ đang xảy ra trong lòng mình. Cái phản xạ căng thẳng chờ hết giờ để chạy về, cái phản xạ của một người khách, đang tan đi. Thay vào đó là một sự bình thản mới, sự bình thản của kẻ biết mình thuộc về dòng nước này, ít nhất là lúc này.

Rồi cảnh vật hai bên bờ bắt đầu đổi.

Dòng sông rộng ra, nông dần, và hai bên không còn là bến chợ hay phố cổ nữa. Là ruộng. Ruộng nước mênh mông trải tới tận chân trời đen, mặt nước loang loáng ánh trăng xế. Từ trong màn sương, vọng lại một thứ âm thanh trầm và đều, tiếng mõ trâu lốc cốc, và những cái bóng to lớn đang lầm lũi kéo cày dưới nước, chậm rãi, nhẫn nại, như đã cày từ mấy ngàn năm và sẽ còn cày mấy ngàn năm nữa.

"Tới rồi," ông lái Đêm nói khẽ, chống sào cho đò chậm lại. "Bến Sửu. Cõi của canh Sửu. Bến của con Trâu, của ruộng đồng, của những món nợ."

Giao nhìn ra cánh đồng đêm, nhìn những cái bóng cày lầm lũi, và nó chưa biết rằng một trong những cái bóng kia từng là người, đã quịt một món nợ, và giờ cày đời đời. Nó cũng chưa biết rằng một sợi dây nợ mấy trăm năm, mang chính tên nhà bà Đò, đang chờ nó ở cuối cánh đồng này.