Con đò cập vào một bờ ruộng, và điều đầu tiên Giao làm khi đặt chân xuống bùn cõi Sửu là suýt giẫm phải một con vật to lớn đang nằm phục dưới nước.

Nó là một con trâu. Nhưng ngay cả trong cái tối của canh Sửu, Giao cũng thấy con trâu này không bình thường. Thân nó đen bóng, ướt sũng, nhưng mắt nó, đôi mắt to đục ấy, có một thứ mà mắt trâu không nên có: nỗi buồn của một con người. Nó nằm đó, vai vẫn còn hằn vết ách cày, thở nặng nhọc, và khi Giao lại gần, nó ngước lên nhìn nó bằng cái nhìn vừa cầu khẩn vừa xấu hổ.

"Đừng lại gần nó," Nhắt rít khẽ từ trong nón Giao. Con chuột đã theo nó xuống đò, và ở cái cõi ruộng đồng xa lạ này, nó nép sâu hơn thường lệ, bộ lông dựng lên cảnh giác. "Đó là ngưu quỷ. Kẻ mắc nợ mà không trả nổi thì hóa thành thế đấy. Cày đời đời để trả cái nợ không bao giờ trả hết."

Giao khựng lại, một cơn lạnh chạy dọc sống lưng. "Nó từng là người?"

"Ừ." Nhắt cụp tai. "Nhìn cái vai nó thì biết. Cày lâu tới mức da người mọc thành da trâu. Càng cày, càng quên mình từng là ai. Tới lúc quên sạch thì thành trâu thật, không còn cứu được nữa."

Ông lái Đêm bước lên bờ sau Giao, chống sào nhìn con trâu, và trên gương mặt già nua của ông có một vẻ ái ngại đã quá quen với cảnh này.

"Người ta gọi nó là lão Cày," ông nói khẽ. "Ta biết nó từ hồi nó còn là người, mấy trăm năm trước. Một tá điền nghèo, vay của bến Sửu một mùa thóc để cứu con khỏi đói. Rồi con nó vẫn chết, nó quẫn trí, bỏ nợ mà trốn. Ở bến Tý, con biết rồi, cái gì mất vào giờ Tý thì chìm xuống đáy sông. Còn ở bến Sửu thì khác. Ở đây, cái gì con quịt thì nó không mất đi, nó đeo lấy con, bắt con cày cho tới khi trả xong. Mà nợ bỏ giữa chừng thì nhân đôi. Nên lão Cày cày mấy trăm năm rồi vẫn chưa hết một mùa thóc, vì mỗi lần nó gục xuống nghỉ, nợ lại phồng lên."

Giao nhìn con trâu, nhìn đôi mắt người trong cái thân vật, và lòng nó quặn lại. Nó nghĩ tới Mực, tới những cái bóng ở Xóm Bị Quên, tới tất cả những kẻ mà cõi này đã nghiền nát. Ở bến Tý, người ta bị lấy mất tên. Ở bến Sửu, người ta bị lấy mất cả hình người, bị biến thành con vật kéo cày. Mỗi bến một kiểu tàn nhẫn.

Nó quỳ xuống bên con trâu, không sợ, và đặt tay lên cái vai hằn vết ách.

"Lão Cày," nó nói khẽ. "Ông còn nhớ tên thật của ông không?"

Con trâu rùng mình. Nó mở miệng, và từ cái cổ họng trâu, một âm thanh khào khào cố nặn ra, nghe như một tiếng người bị chôn rất sâu.

"Tên..." nó rặn ra. "Tôi... tôi có tên. Ngày xưa. Ai đó gọi tôi... buổi sáng... đồng lúa... con tôi gọi tôi..." Rồi nó lắc cái đầu to nặng nề, tuyệt vọng. "Không. Không nhớ. Quên rồi. Cày lâu quá. Quên hết rồi."

Nó gục đầu xuống nước, và một giọt gì đó lăn ra từ khóe mắt đục, tan vào ruộng.

Giao ngồi bên con trâu rất lâu, và trong nó, một điều gì đó cứng lại, giống hệt cái đêm nó ngồi bên Mực đếm sỏi. Nó rút trong túi ra viên sỏi của Mực, nắm chặt.

"Con hứa với ông một chuyện, lão Cày," nó nói khẽ. "Con không biết có làm được không. Nhưng con đang giữ lời hứa với một thằng bạn, rằng một ngày con sẽ tìm ra tên nó và gọi nó một tiếng. Giờ con hứa thêm với ông. Nếu con tìm được cách, con sẽ tìm ra tên ông nữa. Để ông biết mình từng là người."

Con trâu không đáp. Có lẽ nó không hiểu. Nhưng đôi mắt người của nó khẽ ánh lên, chỉ một thoáng, như một ngọn đèn gần tắt được che gió.

Bà Đò, đứng phía sau, nhìn cảnh ấy, và gương mặt bà tái đi một cách kỳ lạ. Giao ngoái lại, bắt gặp cái nhìn của bà, và nó thấy trong đó không chỉ là thương xót. Là một nỗi sợ. Như thể bà đang nhìn con trâu mà thấy chính mình.

"Bà," nó hỏi, đứng dậy. "Bà sao vậy?"

Bà Đò không đáp ngay. Bà nhìn con trâu, rồi nhìn ra cánh đồng đêm mênh mông, nơi lố nhố hàng trăm cái bóng trâu khác đang lầm lũi kéo cày dưới ánh trăng xế.

"Không có gì," bà nói, giọng khàn hơn thường lệ. "Đi thôi. Càng đứng đây lâu, ta càng thấy lạnh."

Nhưng Giao biết bà nói dối. Và khi cả nhóm bước đi dọc bờ ruộng, để lại lão Cày sau lưng, nó để ý thấy bà Đò đi hơi khập khiễng, như thể có một sức nặng vô hình vừa đặt lên vai bà, một cái ách mà chỉ mình bà thấy.

Đi được một quãng, Nhắt thò đầu ra khỏi nón, và con chuột thì thầm điều mà Giao đã lờ mờ cảm thấy nhưng chưa dám nghĩ tới.

"Giao," nó nói khẽ. "Cái sức nặng đang đè lên bà Đò kia. Tao ngửi thấy mùi nó. Là mùi nợ. Bà Đò đang mắc một món nợ ở bến này. Một món nợ rất cũ, và rất lớn."